Grafietafskeiding in gietyster
Grafietafskeiding is die proses waarin vrye koolstof in gietyster as grafiet (swart kristalle) ontstaan. Dit gebeur tydens die stolling of verval van sementiet in koolstofryke legerings.
Fisies-chemiese werkingsmeganisme
Grafietuitskeiding vind plaas wanneer die koolstofgehalte in gietyster bo 'n sekere drempelwaarde (ongeveer 4%) lê. By stolling of ontbinding van sementiet kristalliseer die koolstof in grafietvorm uit. Hierdie proses is temperatuurafhanklik en kan deur die afkoelingspoed beïnvloed word.
Metallurgiese relevansie en risiko's tydens sweiswerk
Grafietuitskeiding kan tot verskeie probleme lei, veral by die sweisnaat. 'n Te hoë koolstofgehalte en te vinnige afkoeling kan daartoe lei dat grafiet in die sweissone ontstaan. Dit kan die hardheid en taaiheid van die naat verminder en tot skeure of vervorming lei. Verder kan grafiet as 'n bron van korrosie dien.
Werkspraktyk en hanteringsinstruksies
Om grafietuitskeiding tot 'n minimum te beperk, moet die afkoelingspoed by koolstofryke legerings beheer word. Dit kan deur die keuse van die gepaste smeltgas en die verhittings-/afkoelingstrategie bereik word. 'n Tipiese doelwit is 'n deurlopende, eengelyke afkoeling om grafietvorming te voorkom. Indien nodig kan spesiale bymiddels soos silikon of titaan ook gebruik word om die deoksidasie en die beheer van die koolstofuitskeiding te ondersteun.