Hardheidstoets
Die hardheidstoets druk 'n toetsliggaam met 'n gedefinieerde krag in die materiaaloppervlak. Die hardheidswaarde volg uit die grootte van die blywende indruk. So herken 'n mens tydens sweiswerk gevaarlike verharding in die warmte-beïnvloedingsone wat op bros martensiet dui.
Fisies-chemiese werkingsmeganisme
'n Diamant- of hardmetaalliggaam dring onder 'n vasgestelde toetskrag in die oppervlak in. Die materiaal bied plastiese weerstand teen die indringing. Hoe harder die struktuur, hoe kleiner bly die indruk. Tydens sweiswerk meet 'n mens gewoonlik volgens Vickers (HV10). Hierdie metode werk met 'n diamantpiramide en 'n toetskrag van 10 kilopond. Die meetbare hardheidswaarde ontstaan direk uit die diagonaallengte van die indruk. Naas Vickers is Brinell en Rockwell algemeen, maar vir sweislasse is Vickers HV10 die beste geskik, omdat die indruk klein bly en gerig in die smal warmte-beïnvloedingsone geplaas kan word.
Metallurgiese relevansie en risiko's tydens sweiswerk
Na die sweiswerk koel die las af. Te vinnige afkoeling veroorsaak in die warmte-beïnvloedingsone harde, kraakgevoelige martensiet. Die hardheidstoets ontbloot sulke sones. Waardes bo 350 HV10 geld by ongeleerde en laaggeleerde staalsoorte as krities. Daar dreig waterstofgeïnduseerde koue krake. 'n Te sagte sone kan ook op versagting deur tempering dui, veral by getemperde staalsoorte.
Werkplaaspraktyk en instruksies
Vir sweiskwalifikasie volgens standaard toets 'n mens ten minste drie indrukte in die sweismetaal, in die warmte-beïnvloedingsone en in die grondmateriaal. Die oppervlak moet gelyk geslyp en vry van ysteroksied wees. Die meetpunte lê 0,5 tot 1 mm langs die smeltlyn. As die hardheidswaarde bo die toelaatbare grens lê, moet die sweiser die warmte-inbring verhoog, die voorverhittingstemperatuur verhoog of 'n na-warmtebehandeling uitvoer. Daarna weer toets.