Kleinlas hardheidstoets
Die kleinlas hardheidstoets skep met 'n lae toetskrag 'n klein, presies meetbare indruk in die materiaal. So meet die toetser die hardheid puntspesifiek in smal sones – byvoorbeeld in die hitte-beïnvloedingsone van 'n sweisnaat. 'n Hoë hardheidswaarde dui daar op glasharde, skeergevoelige martensiet.
Fisies-chemiese werkingsmeganisme
By die mikrolas-hardheidstoets druk die toetser 'n diamantpiramide met 'n gedefinieerde, lae krag in die oppervlak. Die krag lê tipies tussen 1,961 N en 29,42 N. Die indringer laat 'n piepklein, piramidevormige indruk. Die toetser meet die diagonale van hierdie indruk onder die mikroskoop. Uit die indrukoppervlak en die toetskrag bereken hy die hardheid. Deur die klein krag bly die indruk baie plat en plaaslik beperk. Die metode beskadig die komponent skaars en laat metings direk in smal struktuursones toe.
Metallurgiese relevansie & risiko's tydens sweis
Die hardheid in die sweissone wys die struktuur en dus die kraakrisiko. Tydens sweis ontstaan daar in die hittebeïnvloede sone dikwels harde strukture soos martensiet. 'n Te hoë hardheid – by ongelegeerde staal bo 350 HV – beteken bros materiaal en hoë koue-kraakgevaar. Ook verhardings in die sweismetaal of in die vermengingsone dui op kritiese afkoelspoed. Slegs met puntgerigte hardheidsmeting kan sulke gevaarlike plekke veilig opgespoor word. 'n Algemene meting op die komponent misplaas plaaslike hardheidsverskille.
Werkswinkelpraktyk & handleidings
Vir sweisnaden is die mikrolas-hardheidstoets met Vickers-indringer en toetskragte van HV0,5 tot HV3 geskik. Die toetser slyp en poleer die meetpunt dwars op die sweisnaad. Hy plaas ten minste drie indrukkings per sone: sweismetaal, hittebeïnvloede sone en basismetaal. Die toetskrag hou hy konstant vir 10 tot 15 sekondes. By ongelegeerde staal dui 'n hardheid bo 350 HV op martensiet. Dan moet die sweiser die afkoeltyd t8/5 verleng – byvoorbeeld deur voorverhitting of hoër strekenergie. Na 'n warmtebehandeling toets hy weer of die hardheid onder die grenswaarde gedaal het.