Omvormingseiespannings
Omvormingseiespannings ontstaan deur tydverskuiwende volume-uitbreidings by roosterveranderings tydens afkoeling. Dit is veral uitgesproke by martensietvorming en lei tot hardheid en barsvorming.
Fisies-chemiese werkingsmeganisme
Omvormingseiespannings ontstaan wanneer die metaal tydens afkoeling in verskillende roosterstrukture verander. Hierdie prosesse is nie gelyktydig nie en lei tot tydverskuiwende volume-uitbreidings. Byvoorbeeld, by martensietvorming word die metaal skielik hard en volume-verklein, wat spanning in die materiaal veroorsaak.
Metallurgiese relevansie & risiko's by sweis
Hierdie spanning kan tot hardheidsprobleme en barste lei, veral as die metaal nie gelykmatig afkoel nie. By martensietvorming kan die naat baie hard word en kwesbaar wees vir meganiese belastings. Dit verhoog die gevaar van warmbarste en verbrokkeling.
Werkplaaspraktyk & handelinge
Om omvormingseiespannings te verminder, is dit belangrik dat die metaal gelykmatig afkoel. Gebruik gepaste koelmiddels soos waterbad of lugstroom. By martensietgevoelige staal (bv. HSS) moet die afkoeltempo gekontroleer word om 'n voldoende skerp naat te verkry sonder dat dit te hard word. Aanbevole koeltye is tussen 10 en 30 sekondes afhangende van die staalsoort.