Dislokasie-uitheling

Fisies-chemiese werkingsmeganisme

Dislokasies is lynvormige roosterfoute. Hulle ontstaan by plastiese vervorming. By hoë temperatuur kry die atome genoeg energie om hulself te herrangskik. Dislokasies kan gly en klim. As twee dislokasies met teenoorgestelde tekens mekaar tref, hef hulle mekaar op – hulle verdwyn. Dit is soos plus en minus: hulle neutraliseer mekaar. Die gestoorde vervormingsenergie in die rooster word vrygestel. Die rooster word reëlmatiger.

Metallurgiese relevansie & risiko's by sweis

By sweis ontstaan 'n warmte-beïnvloedde sone. Daar word die grondmateriaal kortstondig verhit. In koudverharde staal (bv. koudgewalste plate) lei die verhitting tot dislokasie-uitheling. Presies in die oorgangsone tussen las en onveranderde grondmateriaal ontstaan 'n sagte sone. Hierdie sagtesone het laer sterkte as die res. By belasting kan dit daar tot vervorming of breuk kom. Dit is 'n tipiese probleem by die sweis van koudverharde materiale. Ook by meerlaagsweis kan die warmte van die volgende laag in die vorige laag herstel veroorsaak. Die hardheid daal.

Werkplaaspraktyk & handelingsinstruksies

• Voor die sweis nagaan: Is die grondmateriaal koudverhard? (Byvoorbeeld deur koudwalsing of trek.)

• Indien ja: Sagtesone inplan. Sterktebewys met verlaagde waardes in die WBS uitvoer.

• Sweiswarmte beperk: Kies klein warmte-inbring (bv. kort booglaketye, lae strekenergie, vermy voorverhitting as dit nie nodig is nie). Minder warmte = minder uitheling.

• Indien moontlik: Voer na die sweis 'n warmtebehandeling uit om die hele struktuur te homogeniseer – maar bedink dan dat die hele sterkte daal, nie net plaaslik nie.

• Alternatief: Gebruik materiaal met hoër rekristallisasietemperatuur of vervang die koudverharde toestand deur neerslagverharding.