Snelstaal (HSS)
Snelstaal (HSS) is een hooggelegeerd gereedschapsstaal dat zijn hardheid behoudt tot ver boven 500 °C. Zijn kenmerk is de secundaire harding: bij het ontlaten vormen zich fijne carbiden die het staal opnieuw harden.
Fysisch-chemisch werkingsmechanisme
In HSS zit veel wolfraam, molybdeen en vanadium, vaak ook nog kobalt. Deze elementen binden de koolstof tot zeer stabiele , die zelfs bij gloeihitte niet zacht worden. Daar komt de vandaan, waarmee een HSS-frees werkt, tot de spanen blauw wegvliegen. Bij het slaan bovendien fijnste carbiden neer en geven nog extra hardheid, dat is de . Daarom wordt er op zeer hoge temperatuur gehard en wordt er meerdere keren ontlaten.
Metallurgische relevantie & risico's bij het lassen
HSS is een van de ondankbaarste gereedschapsstaalsoorten aan de lichtboog. Veel koolstof, veel legering: praktisch elke afkoeling levert op, de las en omgeving harden meteen uit en zijn extreem scheurgevoelig. Daarbij blijft er rijkelijk achter, dat later omzet en nog eens spanning bijzet. Zonder stevig en aansluitend ontlaten scheurt een reparatielas bijna altijd.
Werkplaatspraktijk & instructies
Alleen repareren aan een goed voorverwarmd gereedschap, in korte dunne rupsen, en direct daarna ontlaten. Bij het slijpen goed koelen. Wordt de snede bont, dan is die boven de ontlaattemperatuur geweest en heeft hardheid verloren, na te lezen aan de . Scherpe randen en inkepingen aan het gereedschap vermijden, want bij dit staal is dat precies de plek waar het breekt.