Koper & koperlegeringen
Zuiver koper, messing, brons en koper-: hoge warmtegeleiding vereist veel energie
AI generated Koper overtuigt door elektrische en thermische geleiding en corrosiebestendigheid. De hoge warmtegeleiding is bij het echter zowel een vloek als een zegen: je hebt veel energie en voorverwarming nodig. Belangrijk zijn de juiste kopersoort en het passende .
Koper is de geleider bij uitstek – elektrisch en thermisch. Geen ander gebruiksmetaal geleidt warmte zo goed, en juist dat maakt het bij het tot een echte uitdaging: de warmte van de vloeit onmiddellijk weg naar de koude massa van het werkstuk, voordat het de lasplek goed kan laten smelten. Daarom geldt bij het lassen van koper: veel energie, en bij dikkere doorsneden flink .
Eerst de soorten. (Cu-OF) en gedesoxideerd koper (Cu-DHP) zijn de gangbare zuivere koper voor buizen en warmtewisselaars. Belangrijk: zuurstofhoudend koper (Cu-ETP) mag je niet zomaar lassen – de zuurstof verbindt zich met waterstof uit de vlam tot waterdamp, die in het metaal bellen trekt. Dat noemt men waterstofziekte. Voor lasconstructies gebruik je daarom altijd zuurstofvrij of gedesoxideerd koper.
Dan de legeringen. (koper-zink) is de klassieker voor fittingen en beslag – maar het zink verdampt bij lastemperatuur. De ontsnappende zinkdamp is niet alleen giftig (), hij laat ook achter in de las. De zijn de materialen voor zeewaterleidingen en warmtewisselaars in de scheepvaart. Elke familie vereist zijn eigen .
Bij de bronzen moet je eerst de (rode brons) onderscheiden van de (gele brons) – je herkent ze al aan de kleur. De tinbrons (, ) is roodachtig en glanst koperkleurig. De aluminiumbrons () is daarentegen goudgeel en lijkt sprekend op – daarom wordt hij in de praktijk vaak verward. Beide bevatten geen beryllium en zijn bij bewerking gezondheidskundig ongevaarlijk. Heel anders is het (, ): al ongeveer 2 % maakt het zo hard als staal en toch elektrisch geleidend – ideaal voor veren, steekcontacten en vonkvrij gereedschap. Maar juist deze legering is een gevaarlijke stof, daarover zo meer.
Warmtebeheersing bij brons – kort en hevig: Brons verdraagt hitte slechter dan je denkt. De cruciale truc is een hoge energie-instelling gecombineerd met een korte inwerktijd. Je wilt de plek snel laten smelten en direct doorgaan, in plaats van er lang op te blijven staan. Wie met te weinig vermogen "voor zich uit suddert", vernietigt de eigenschappen van het brons: de legeringselementen verbranden en het microstructuur lijdt eronder. Dus: flink stroom, korte tijd, vlot werken.
⚠️ Beryllium: gevaarlijke stof! Beryllium en zijn verbindingen zijn giftig en kankerverwekkend. Bij slijpen, of polijsten van berylliumkoper ontstaat berylliumhoudend stof en rook die de longen blijvend beschadigt – de is een erkende beroepsziekte (BK-nr. 1110). Daarom geldt: berylliumhoudende delen nooit droog slijpen en nooit lassen zonder afzuiging. Werk alleen met afzuiging, geschikte adembescherming en natte stofbinding. Stof niet met perslucht opwervelen, maar nat opnemen of afzuigen met een industriële stofzuiger van klasse H. De bindende beschermingsmaatregelen staan in de Gevaarlijke stoffen verordening (GefStoffV) en de TRGS 900 – bij twijfel vraag je de veiligheidskundige.
Bij het liggen drie typische valkuilen op de loer. Ten eerste de hoge warmtegeleiding: zonder krijg je bij dik koper geen schone indringing, de las "plakt" alleen bovenop. Ten tweede de porositeit: koper lost in vloeibare toestand waterstof op, bij het stollen ontstaan poriën – schone, vetvrije oppervlakken en droge zijn verplicht. Ten derde de -gevoeligheid van bepaalde legeringen, die je stuurt via de keuze van het toevoegmateriaal.
Gelast wordt koper meestal met (gelijkstroom, elektrode aan min), voor dikkere delen ook met MIG of elektrode. Als dient argon of argon-helium – het helium brengt extra warmte in het smeltbad, precies wat de hoge warmtegeleiding anders wegzuigt.