Grafit
Grafiti është karbon i pastër në një formë të butë dhe të shtresuar. Në gize, karboni i tepërt veçohet gjatë ngurtësimit si grafit – forma e këtyre veçimeve (lamella, sfera, krimba) përcakton nëse giza është e brishtë apo e fortë.
Çfarë është grafiti
Grafiti është forma e pastër dhe e butë e karbonit – e njeh nga lapsi. Përbëhet nga shtresa që rrëshqasin lehtë mbi njëra-tjetrën, prandaj është i butë dhe i errët.
Grafiti në gize
Në gize, përmbajtja e karbonit është mbi 2 %. Karboni i tepërt që nuk futet në rrjetën e hekurit veçohet gjatë ngurtësimit si grafit. Mënyra se si rritet ky grafit vendos gjithçka: si lamella të imëta (gize gri GJL), si sfera (gize sferoidale GJS) ose si krimba (grafit kompakt GJV).
Pse forma është kaq e rëndësishme
Lamellat veprojnë si dhjetëra pika të vogla prerjeje – e bëjnë materialin të brishtë. Sferat, nga ana tjetër, nuk janë prerje, materiali bëhet i fortë dhe i deformueshëm. Pra, forma e grafitit është ndryshimi thelbësor midis gizes së brishtë gri dhe gizes së fortë sferoidale.
Gjatë saldimit
Në hark, grafiti shkrihet, dhe aty ku masa ftohet shpejt pas kësaj, në vend të grafitit formohet karbid hekuri i fortë – martensit i brishtë dhe ledeburit në zonën e ndikimit të nxehtësisë. Prandaj giza duhet të ftohet ngadalë, që të formohet përsëri grafit.