Faz dönüşümü iç gerilmeleri
Faz dönüşümü iç gerilmeleri, soğuma sırasında kafes dönüşümlerinde zaman kaymalı hacim genleşmelerinden kaynaklanır. Özellikle martensit oluşumunda belirgindir ve sertlik ile çatlak oluşumuna yol açar.
Fizikokimyasal Etki Mekanizması
Dönüşüm iç gerilmeleri, metal soğuma sırasında farklı kafes yapılarına dönüştüğünde ortaya çıkar. Bu işlemler eşzamanlı değildir ve zaman içinde kaymış hacim genleşmelerine yol açar. Örneğin martensit oluşumunda metal aniden sertleşir ve hacmi küçülür, bu da malzemede gerilmelere neden olur.
Metalurjik Önemi ve Kaynak Riskleri
Bu gerilmeler, özellikle metal eşit şekilde soğumazsa sertlik sorunlarına ve çatlaklara yol açabilir. Martensit oluşumunda dikiş çok sertleşebilir ve mekanik yüklere karşı hassas hale gelebilir. Bu, sıcak çatlak ve kırılma riskini artırır.
Atölye Pratiği ve Uygulama Talimatları
Dönüşüm iç gerilmelerini en aza indirmek için metalin eşit şekilde soğuması önemlidir. Su banyosu veya hava akımı gibi uygun soğutma araçları kullanın. Martensitik çeliklerde (örn. HSS) soğuma hızı kontrol edilmeli, böylece dikiş çok sert olmadan yeterince keskin kalmalıdır. Önerilen soğutma süreleri çelik türüne göre 10 ile 30 saniye arasındadır.